2025eko Ondarearen Europako Jardunaldietan parte hartuko dugu –VIII.ez jarraian– parte hartuko dugu; oraingo honetan, Azagrako landare-kontserben fabrika zaharrak izango ditugu hizpide. Fabrika horiek joan den mendearen erdialdean lortu zuten distira, eta oso garrantzitsuak izan ziren gure barne-historian.

Calahorrako eta San Adriango industrien sorreran aitzindariak izan ziren herriei jarraiki, Azagrako hiru ondasundun garrantzitsuk –Manuel Martínez Íñigo, Miguel Armendáriz eta Ramón Moreno– instalazio xumeak martxan jartzea erabaki zuten XIX. eta XX. mendeen arteko trantsizioan. 1910ean Hilario Sánchez izan zen bereari hasiera eman ziona. Eta, pixkanaka, Hipolito Virto, Jose Maria Luri, Amat, Fermin Los Santos edo Miguel Jimenez Rosell bezalako izenak gehitu zitzaizkion zerrendari.

1950-1980 bitartean, fabrikatzaileen eta marken eklosio itzela eman zen: Conservas Mary Carmen, La Competidora/ María Eva,Malfaz, Mary Flor, VIS, La Primera, El Buen Gusto, Murba/El Encierro, Manero, Juana Mary, Murgui, Cooperativa Conservera San Fermín, Muñoz, Teo Cerdán, Altiste, Virmaya, Alday, Simes… Asko badirudite ere, zerrenda ez da xehea.

Aurtengo hitzaldian, lantegi horiek Azagrako eguneroko bizitzan izan zuten eginkizunaren berri emango da, ez bakarrik eremu ekonomikoan eta demografikoan, baita hiri-paisaiaren eraldaketan –eraikinak, tximiniak, biltegiak–, makineriaren eta garraioaren bilakaera teknologikoan, lan-baldintzen aldaketan, nazioko eta nazioarteko azoketara irekitzean edo adiskidetasunerako eta elkarbizitzarako espazioak sortzean ere, hala nola gogoan ditugun enpresa-txangoetan. Gainera, gaur egun Azagran funtzionatzen duten nekazaritzako elikagaien bi industria handien aurrekariak izan ziren: Grupo Virto eta Iberfruta.